Dezinformacja po ataku w Krakowie: pięć fałszywych narracji, które krążyły w sieci

Fala fałszywych doniesień po ataku

Po sobotnim ataku na Rynku Głównym w Krakowie, w którym zginęło sześć osób, w mediach społecznościowych pojawiło się wiele nieprawdziwych lub niesprawdzonych informacji. Jak podają Wirtualne Media i Interia Biznes, opierając się na analizie PAP, agencja wyróżniła pięć dominujących narracji.

Wśród nich źródła wymieniają rzekomy brak policji na miejscu, przeróbki wykonane za pomocą sztucznej inteligencji, domniemanego drugiego napastnika na dachu kościoła Mariackiego oraz twierdzenia, że sprawcą był żołnierz Wojska Polskiego. Poza tym w sieci krążyły też inne fałszywe treści, jak wpis o rzekomym bracie sprawcy.

Zobacz: Atak w Krakowie minuta po minucie: policja ujawniła chronologię i skalę akcji

Policja: reakcja po 23 sekundach

Jedną z pierwszych narracji było twierdzenie, że policji nie było na miejscu albo przyjechała z opóźnieniem. Według źródeł powtarzał je m.in. redaktor naczelny Republiki Tomasz Sakiewicz, który w relacji stwierdził, że rezerwy policji prawdopodobnie wywieziono do Warszawy. Materiały zwracają uwagę, że w trakcie tej relacji tuż za nim stał policjant po cywilnemu, z emblematem policji na lewym ramieniu.

Małopolska policja zdementowała te informacje na platformie X. Napisała, że funkcjonariusze rozpoczęli interwencję natychmiast, a pierwszy patrol działał już 23 sekundy po zgłoszeniu. Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński przekazał, że policja oddała pierwsze strzały do napastnika po trzech minutach od zgłoszenia.

Przeróbki AI i prowokacja z rzekomym bratem

W sieci krążyły grafiki wyostrzone przez sztuczną inteligencję, wykonane na podstawie stop-klatek z nagrań, na których widać już postrzelonego sprawcę. PAP przeanalizowała kilka z nich; według narzędzia Synth ID zostały przerobione za pomocą Google AI. Zmanipulowano też zdjęcia sprawcy z jego profili społecznościowych: na kurtce dodano plakietkę z trzema strzałami, symbol ruchu antyfaszystowskiego, której na oryginalnym zdjęciu nie było.

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski zaznaczył na X, że wyostrzone obrazy często wprowadzają w błąd, a ich podawanie dalej i komentowanie wzmacnia dezinformację.

Osobnym przykładem dezinformacji był wpis z soboty: użytkownik X opublikował zrzuty ekranu z Instagrama innego mężczyzny, twierdząc, że jest on bratem sprawcy. Wpis miał niemal 2 miliony wyświetleń. Mężczyzna napisał potem na Instagramie, że była to prowokacja zagranicznych blogerów chcących zdobyć popularność, i potępił przemoc. Źródła nie precyzują, czy ta sprawa należy do pięciu narracji wyróżnionych przez PAP.

Drugi napastnik i rzekomy żołnierz

Kilka godzin po ataku pojawiła się narracja o drugim napastniku na dachu kościoła Mariackiego; jeden z wpisów miał milion wyświetleń. Nagrania faktycznie pokazują interwencję służb, które chciały zidentyfikować osobę na dachu, jednak według późniejszej informacji małopolskiej policji reakcję wywołał ksiądz, który wyszedł na taras. Nie ma informacji o drugim napastniku.

Wicepremier i minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz podkreślił na X, że sprawca nie był i nie jest żołnierzem Wojska Polskiego. Ekspert NASK dr Michał Marek zwrócił uwagę, że taki przekaz, wraz z rzekomym potwierdzeniem przez resort obrony, rozpowszechniano w rosyjskiej i białoruskiej przestrzeni informacyjnej. Ocenił, że Rosjanie najprawdopodobniej będą go promować także za granicą, by osłabić wizerunek polskiej armii.

Reakcja rządu

Gawkowski poinformował w niedzielę, że w nocy odbyło się nadzwyczajne spotkanie kierownictwa resortu cyfryzacji z zespołem Ośrodka Przeciwdziałania Dezinformacji. Zapewnił, że każda fałszywa informacja jest zgłaszana, a polskie służby pracują nad wygaszaniem nieprawdziwych narracji. Zaapelował o uważne sprawdzanie źródeł.

Tło sprawy

W sobotę 7 listopada po godz. 15 zamaskowany 24-latek wjechał samochodem na płytę Rynku Głównego i otworzył ogień do przypadkowych osób. Został zatrzymany po wymianie ognia z policją w rejonie ulic Dietla i Stradomskiej. Według policji jest obywatelem Polski, mieszkańcem Ostrowca Świętokrzyskiego, miał pozwolenie na broń i nie był wcześniej karany. W jego samochodzie znaleziono broń i amunicję.

Jak pisaliśmy w niedzielę, prokuratura prowadzi śledztwo w sprawie zamachu, zakwalifikowanego jako przestępstwo o charakterze terrorystycznym, oraz zabójstwa trzech osób w Ostrowcu Świętokrzyskim. Podejrzany jest w stanie krytycznym i nie został przesłuchany. Prezydent Karol Nawrocki wprowadził żałobę narodową na 8 i 9 listopada.