Europejskie Stowarzyszenie Sędziów: Trybunał Konstytucyjny nie jest w stanie funkcjonować

Stanowisko EAJ w sprawie TK

Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (EAJ) przyjęło w piątek 16 października w Lizbonie stanowisko dotyczące sytuacji w polskim Trybunale Konstytucyjnym. Poinformowało o nim na swojej stronie Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, jak podały Business Insider i Bankier, powołując się na PAP.

W dokumencie stwierdzono, że TK nie jest obecnie w stanie funkcjonować, co według EAJ pozbawia obywateli ochrony podstawowych praw i wolności. Stowarzyszenie ostrzegło też, że dalsza bezczynność doprowadzi do pogłębienia kryzysu konstytucyjnego w Polsce.

Zobacz: Prokurator i policja w siedzibie Trybunału Konstytucyjnego. Prezes TK zawiadomił prezydenta

Pięcioro sędziów bez możliwości objęcia stanowisk

EAJ przypomniało, że w maju Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał środek tymczasowy. Jak podaje Wprost, postanowienie pochodzi z 5 maja 2026 roku. Nakazano w nim Polsce zaprzestanie utrudnień w objęciu i wykonywaniu obowiązków przez czworo sędziów wybranych do TK w marcu.

Według EAJ mimo tego obecnie nie czworo, lecz pięcioro sędziów wybranych przez Sejm nie może objąć stanowisk. Stowarzyszenie wskazuje na działania obstrukcyjne prezydenta RP i prezesa TK. Wprost przytacza również odwołanie do opinii Komisji Weneckiej przyjętej na sesji 9–10 października 2026 roku, która podkreśliła konieczność umożliwienia prawidłowo wybranym sędziom wykonywania obowiązków.

Ocena i wezwania

Zdaniem EAJ osoby piastujące urzędy prezydenta i prezesa TK wywołały kryzys konstytucyjny, który negatywnie wpływa na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Według Wprost stowarzyszenie uznało też, że Trybunał należy nadal traktować jako organ nieprawidłowo ukonstytuowany.

EAJ wezwało prezydenta i prezesa TK do pełnego wykonania orzeczenia ETPC i rozwiązania sytuacji, którą nazwało całkowicie niedopuszczalną. Zaapelowało także do organów międzynarodowych odpowiedzialnych za przestrzeganie standardów niezawisłości sędziowskiej o współpracę i wsparcie.

Tło: środowe ślubowanie Macieja Berka

Spośród ośmiorga sędziów wybranych przez Sejm obecnej kadencji pięcioro nie zostało dotąd zaproszonych do Pałacu Prezydenckiego na ślubowanie. W środę Maciej Berek, wybrany we wrześniu, złożył ślubowanie w Sejmie z formułą „wobec prezydenta”, a następnie rotę na piśmie z notarialnie poświadczonym podpisem w Kancelarii Prezydenta. W kwietniu podobnie postąpiło czworo innych sędziów.

Później w środę Berek z innymi sędziami wybranymi przez Sejm udał się do siedziby Trybunału na rozmowę z prezesem Bogdanem Świeczkowskim. Prezes przekazał, że Berek nie nawiązał stosunku służbowego i nie został dopuszczony do orzekania do czasu uzyskania opinii prezydenta w sprawie ślubowania.

Stanowiska polityków

Prezydent Karol Nawrocki oświadczył w środę, że jeśli Berek nie dokonał formalności ślubowania przed prezydentem, to z pewnością nie jest sędzią TK. Premier Donald Tusk stwierdził, że sędziowie zostali wybrani zgodnie z prawem, a prezydent, odmawiając przyjęcia ślubowania, „abdykuje” z konstytucyjnych obowiązków. Zapowiedział, że rząd będzie przywracał ład prawny „dostępnymi państwu metodami”.

Materiały źródłowe nie wskazują, jakie kolejne kroki zapowiadają prezydent i prezes TK w odpowiedzi na stanowisko EAJ.